งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อเสริมสร้างกระบวนการพัฒนาระบบวัฒนธรรมการออมของเด็กและเยาวชนโรงเรียนบ้านในสวน วิธีดำเนินการวิจัยแบ่งออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะเตรียมความพร้อม ระยะปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (การเตรียมชุมชน การวิเคราะห์บริบทชุมชน และการเสริมสร้างระบบวัฒนธรรมการออมสำหรับเด็กและเยาวชน โดยใช้กระบวนการ PAOR : วางแผน ปฏิบัติ สังเกตการณ์ และสะท้อนผล) และระยะสรุปบทเรียน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบสอบถาม แบบสังเกต และการสนทนากลุ่ม โดยทำการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาและนำเสนอในลักษณะพรรณาความ ผลการศึกษา แบ่งเป็น 2 ส่วน ประกอบด้วย ส่วนที่ 1 กระบวนการออมทรัพย์ มี 2 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนการสร้างความตระหนัก และขั้นตอนปฏิบัติการออมทรัพย์ และส่วนที่ 2 ระบบวัฒนธรรมการออมทรัพย์ มี 2 ส่วนได้แก่ ศูนย์ประสานงาน และวิธีการถ่ายทอดองค์ความรู้และภูมิปัญญา ที่ประกอบด้วย การบอกเล่าเรื่องราว ปฏิบัติเป็นแบบอย่าง และฝึกปฏิบัติการออมทรัพย์ 2 รูปแบบ คือ การออมทรัพย์แบบปัญญา (การจัดตั้งวงดนตรี การทำสับปะรดกวน และห้องสมุดโรงเรียนบ้านในสวน) และการออมทรัพย์แบบปศุสัตว์ (การเลี้ยงหมูหลุมสมุนไพร การเลี้ยงไก่พื้นบ้าน การเลี้ยงวัวพื้นบ้าน และการเลี้ยงปลาดุกในบ่อซีเมนต์)คำสำคัญ: การจัดการศึกษาทางเลือก, วัฒนธรรมการออม, เด็กและเยาวชน, โรงเรียนบ้านในสวน, กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม